In betrokkenheid & deskundigheid

Daarom staan wij 7 dagen per week 24 uur per dag paraat

Voortplanting

geslachtsapparaat van de merrie

De merrie is een dier waarvan de vruchtbaarheid sterk afhankelijk is van het seizoen. Evenals het schaap (vruchtbaar bij het korten van de dagen) is een paard een 'season breeder'. De beste tijd om een merrie te dekken of insemineren is vanaf eind maart tot en met juli; men zegt wel eens: "zodra het gras gaat groeien en de zon schijnt". In deze periode is de vruchtbaarheid het grootst. De cyclus bij het paard is ongeveer 21 dagen. Zodra de cyclus bij de merrie regelmatig is kan met dekken of insemineren worden begonnen. Het beste tijdstip daarvoor is zo'n 1-2 dagen vóór het eind van de hengstigheid, omdat de eisprong rond die tijd plaatsvindt. De hengstigheid duurt ongeveer zo'n 5-7 dagen. Bij oudere merries of merries waarbij het geboorteproces abnormaal is verlopen, kan men het beste de veulenhengstigheid (= eerste hengstigheid op ongeveer 7-12 dagen na het veulenen) overslaan. De dracht duurt 11 maanden bij een merrie. Echografie bij een merrie (links) en geslachtsapparaat van de merrie (rechts)

Is de merrie hengstig?

Dit kan gecontroleerd worden door de merrie te 'schouwen'. De merrie wordt hierbij in de buurt van de hengst gebracht, waarbij ze gescheiden zijn door bijvoorbeeld de boxdeur. Laat beiden aan elkaar snuffelen en neem er vooral voldoende tijd voor. Als de merrie niet hengstig is zal ze 'afslaan': ze tolereert de hengst niet in haar buurt en slaat soms zelfs met de achterbenen. Denk daarbij aan je eigen veiligheid! Is de merrie wel hengstig, dan zal ze een aantal hengstigheidsverschijnselen vertonen: ze heeft interesse voor de hengst, ze 'blitst' (= knipperen met de vulvalippen), ze houdt de staart opzij, zakt wat door de achterbenen en laat troebele urine lopen. De ene merrie zal dit gedrag beter laten zien dan een andere. Aanvullend gynaecologisch onderzoek door de dierenarts is dus vaak noodzakelijk om het exacte tijdstip van dekken of insemineren te bepalen. Dat gebeurt m.b.v. echografie. Merries met een veulen laten nog wel eens moeilijk hengstigheid zien.

Dekken of insemineren

In de natuur wordt de merrie gedurende een periode van hengstigheid meerdere malen door de hengst gedekt: de kans dat zo op het goede moment wordt gedekt is natuurlijk groot. Tegenwoordig wordt een merrie echter meestal drachtig dankzij kunstmatige inseminatie. dat heeft niet alleen hygiënische voordelen, maar ook kunnen op deze manier van één sprong van de hengst meerdere merries worden 'gedekt'. Een nadeel van KI is dat het sperma ondanks alle behandelingen die het ondergaat, minder lang leeft dan bij natuurlijke dekking en dat een zeer nauwkeurige eisprongcontrole daarom bij deze manier van bevruchten noodzaak. Met een echo kan de dierenarts de baarmoeder en eierstokken van de merrie bekijken en zo nog beter het juiste moment van insemineren bepalen. De transducer van de scanner wordt bij een merrie via de endeldarm met de hand naar binnen gebracht (zie foto boven). Daarbij kan de dierenarts vaststellen of er afwijkingen zijn aan deze organen welke eventueel met medicijnen, hormonen of operatief behandeld kunnen worden. Sperma behoudt zijn bevruchtend vermogen gemiddeld 48 uur nadat het in de merrie is ingebracht. Het is daarom van belang het moment van de eisprong zo nauwkeurig mogelijk in te schatten. De kans dat eicel en sperma elkaar dan op het goede moment ontmoeten is daarmee zo groot mogelijk. Echo-beelden van een drachtige merrie: van links naar rechts: 17 dagen en 33 dagen drachtigheid. Rechts een foetus van 50 dagen oud.

Is de merrie drachtig?

echo appartaatBegin in ieder geval al op 15 dagen na het insemineren met schouwen. Het uitblijven van een hengstigheid kan dracht doen vermoeden, maar dat is geeft niet volledig zekerheid. De meeste zekerheid op drachtigheid verschaft een echo op ongeveer 17 dagen na inseminatie. Is de merrie onverhoopt niet drachtig geworden dan kan ze opnieuw worden geinsemineerd of gedekt. Het maken van een echo heeft als bijkomend voordeel dat tweelingdracht tijdig gesignaleerd wordt. Tweelingdracht eindigt bij een paard vrijwel altijd in een abortus en daarom is vroeg ingrijpen door de dierenarts nodig: één van de twee vruchtjes kan dan worden verwijderd. Wanneer de merrie drachtig is bevonden is het raadzaam dit onderzoek te herhalen: zo'n 15% van de drachtigheden wordt op 40 dagen afgebroken. Dat is heel vervelend maar puur natuur. We zien nogal eens dat merries op 17 dagen drachtig zijn bevonden en dat de eigenaar een jaar later vergeefs op het veulen wacht... Zoals genoemd kunnen bij het gynaecologisch onderzoek van de merrie ook afwijkingen worden aangetroffen aan de eierstokken, de baarmoeder, de schede en de vulva. Deze kunnen worden behandeld.

Probleemmerries

Niet alle merries worden onmiddellijk en even makkelijk drachtig. Daar kunnen verschillende oorzaken voor zijn, zoals een onregelmatige cyclus, een baarmoederontsteking en een slecht sluitende schede. Soms is het erg moeilijk om een oorzaak aan te wijzen en wordt de merrie het jaar daarop heel vlot drachtig.

Aanvullend progesteron hormoon

Tijdens de eerste 120 dagen van de dracht wordt progesteron geproduceerd door het gele lichaam op de eierstok. Dit hormoon is nodig om de dracht in stand te houden. Vanaf dag 50-70 van de dracht vindt er al een meetbare progesteronproduktie plaats door de moederkoek (placenta). In de tweede helft van de dracht is de placenta de enige bron van progesteron. Indien u aanvullende progesteron-toediening overweegt tijdens de dracht, kan dit het beste vanaf dag drie tot vier na de eisprong (ovulatie) worden gegeven. Na dag 100 kan het door de placenta geproduceerde progesteron de dracht prima in stand houden. Dus vanaf dat moment is extra toediening van progesteron zinloos. Vanaf dag 80 kan de toediening van progesteron per dag gehalveerd worden en twee weken later kunt u er helemaal mee stoppen. Het is belangrijk te beseffen dat bij tien procent van de paarden die progesteron krijgen bijgevoerd, het gele lichaam stopt met het vormen van progesteron. Deze paarden zijn dus voor de instandhouding van de dracht helemaal afhankelijk van het progesteron dat ze toegediend krijgen. Dat betekent dat tot dag 80 van de dracht geen dag mag worden overgeslagen met het verstrekken van progesteron. Voor paarden is alternogest (Regumate) het enige progestativum waarvan bewezen is dat het biologisch actief is. Dit produkt is officieel geregistreerd voor paarden.

Wintercontrole van de merrie

Het is belangrijk om ook in de winter te weten of de merrie drachtig is. Is ze drachtig, let dan op • het verschil in voeding tussen drachtige en guste (= niet-drachtig) merries. vermijd een te royale conditie van guste merries. • dat contacten van drachtige dieren met andere paarden zoveel mogelijk worden vermeden in verband met kans op besmettelijk verwerpen door rhinopneumonie. • dat de merrie goed gevaccineerd is tegen influenza en tetanus, bij voorkeur in het laatste deel van de dracht. Is de merrie niet drachtig, dan is dit een goed moment om eventuele afwijkingen te behandelen.

De Geboorte

Zorg vóór het veulenen voor een ruime box die goed ontsmet is en goed is verlicht. Neem ruim voor die tijd de ijzers af bij de merrie. Reinig de achterhand van de merrie en bandageer de staart bij voorkeur. Vanaf twee tot drie weken vóór het veulenen kun je de volgende voortekenen zien:

  1. Uierzwelling.
  2. Oedeem(zucht) onder de buik.
  3. Zakken van de 'platen' (= zijvlakken van het kruis), waardoor de staart wat hoger lijkt te gaan liggen.
  4. tepelzwelling met daarop een ingedroogd druppeltje voormelk ('kegelen').
  5. Vlak voor het veulenen laat de merrie de biest lopen.
Geboorte

Geboorte

Kegelen

Kegelen